آموزش ارتباط با امام عصر توسط امام حسن عسکری علیه السلام

تمام امامان شیعه دارای شئون مناصب الهی هستند و از این جهت تفاوتی با یکدیگر ندارند. تمامی ایشان هادی امت هستند و رهبری جامعه شیعه را بر عهده داشتند و اکنون نیز رهبری جامعه شیعه به دست آنان می‌باشد، اما شیوه هدایت در زمان‌های مختلف، متفاوت است.

بعضی اوقات شرایط ائمه علیهم السلام را با در نظر گرفتن امکان قیام به شمشیر و عدم امکان قیام بررسی می‌کنیم که در این صورت، شرایط زمانی امام حسن مجتبی علیه السلام، امام حسین علیه السلام و صادقین علیهما السلام مورد توجه قرار می‌گیرد. گاهی موقعیت زمانی به گونه‌ای است که صلح با دشمن را ایجاب می‌کند. در موقعیت دیگر، قیام کربلا پاسخی به اقتضای زمان است و در برخی از شرایط باید به تربیت شاگرد پرداخت که امام علیه السلام در این شرایط بیشتر در عرصه فرهنگی ظاهر می‌شود. البته، این نوع نگاه به زندگی ائمه علیهم السلام اشتباه نیست ولی باید توجه داشت که با نگاه کردن به یک موضوع از یک زاویه خاص، تمام جوانب آن موضوع بر ما روشن نمی‌شود.

از نگاه دیگر، می‌توان میزان حضور هر امام در جامعه را دسته‌بندی کرد و مشخص نمود که حضور هر امام در جامعه چه مقدار بوده است. به عبارت دیگر، هر امامی به نحوی مجبور به غیبت از میان شیعیان بوده اما میزان این غیبت در مورد هر امام با ائمه دیگر متفاوت است. منظور ما از غیبت، تغییر کیفیت ارتباط شیعیان با ائمه طاهرین است و غیبت به معنای مصطلح امروزی که شاید تمام حقیقت غیبت را بیان کند، مدنظر نیست.

در شرایطی خاص، کیفیت ارتباط ائمه علیهم السلام با شیعیان با حالت‌ها و روش‌های معمولی ارتباط متفاوت بوده است. گاهی بعضی از ائمه مجبور به سکوت و در قالب پرده سخن گفتن بوده‌اند و در بعضی زمان‌ها مانند دوران کوتاه خلافت ظاهری امیرالمومنین علی بن ابی طالب صلوات الله علیه به راحتی بالای منبر برای مردم خطبه می‌خواندند. از سوی دیگر، در برخی از مکان‌ها امکان ارتباط مستقیم با شیعیان وجود نداشته و از طرفی وظیفه هدایت‌گری جامعه نیز هیچ‌گاه تعطیل‌بردار نبوده است. از این رو، کیفیت ارتباط امام با مردم متفاوت می‌شود.

آن‌گونه که از نقل‌ها برمی‌آید امام سجاد علیه السلام حتی در جایی که مردم در موضوعی مانند توحید دچار مشکل بودند نمی‌توانستند به راحتی و با استدلال همانند ائمه متأخر خود این انحراف اعتقادی را بیان کنند بلکه در قالب دعاهایی که محتوای آنها مسائل توحیدی بود اعتقاد صحیح را می‌رساندند.

امام از این جهت که نمی‌توانستند مطالب را به طور مستقیم و در قالب یک خطبه یا کلاس درس به مردم یاد دهند در غیبت بودند. اما از این جهت که مردم شخص ایشان را می‌دیدند و به وسیله دعا می‌توانستند با مردم مرتبط باشند در حضور به سر می‌بردند.

در زمان صادقین علیهما السلام که شرایط برای این دو امام همام فراهم شده بود آنان به تربیت شاگرد پرداختند. اما کلاس‌های درس این بزرگواران در همه ادوار زندگی ایشان نبود؛ در برخی از دوران‌ها به دلیل مشکلاتی که سیاست‌مداران دنیاطلب برای ایشان به وجود می‌آوردند امکان ارتباط با این دو امام بزرگ فراهم نبود و کیفیت ارتباط عوض می‌شد. در روایات آمده است که شخصی برای سوال از امام در قالب خیارفروش دوره‌گرد به منزل امام می‌رود و امام در هیات کسی که قصد خریدن خیار دارد به سوالات او پاسخ می‌گویند.