ایجاد شبکه ارتباطی مخفی، استراتژی مبارزاتی امام هادی (ع) بود

پس از اینکه رسول‌الله (ص) دعوت حق را لبیک گفت و وحی منقطع شد امت، امر پیامبر (ص) را در مورد هدایت‌گرانی که یکی بعد از دیگری می‌آمدند اطاعت نکرده و کمر همت بر دشمنی با ایشان بسته و بر دور کردنشان از مسند خلافت متفق شدند.

تیرهای امت ظالم غرق در خون جگرهای مجروح عترت شد و نیزه‌هایشان آب از گلوی شریف آن مطهرون نوشید و شمشیرهایشان حریص برریختن خون آل الله شد. فرزندان زنا عطش فسق و خشم کفر و نفاقشان را با خون‌های ذوی القربی شفا دادند.

هرچند مصائبی که بر اهل بیت (ع) رفت بزرگ و جانکاه بود اما رنج و اندوه امامان شیعه منحصر به این ظلم ها نبود. همواره یکی از مشکلات ومصائبی که اهل بیت (ع) با آن دست به گریبان بوده اند؛ جهل مردم است، چه بسیار از سختی‌ها و مصائبی که بر امامان شیعه رفت که نادانی اهل زمان علت آن بود؛ و این جهالت بعضاً از طرف محبان بود و به قیمت جان بعضی از ائمه اطهار تمام شد.

موسى بن جعفر (ع) فرمود: «خداى عزوجل بر شيعه غضب كرد، پس مرا مخير ساخت که یا من و یا آنها فدا شويم، به خدا من با دادن جان خودم ایشان را حفظ كردم.»(اصول كافى- ج‏۱ ص ۳۸۶ )

زمان زندگی امام هادی (ع) فضایی آکنده از جاهلیتی بیش از جاهلیت زمان رسول اکرم بود، انکار انتساب امام جواد (ع)به پدر بزرگوارشان خود سند زنده ای بر شدت غربت و مظلومیت ائمه متأخر شیعه بوده است. در آن روزگار مردم گفته قیافه‌شناس را بر فرموده امام هشتم ترجیح می دهند و آن را بر خود حجت می دانستند.امام دهم شيعیان در میان چنین مردمی قرار گرفت که در ژرفای تیرگی غوطه ورند و در شک سرآمد روزگار.

امام هادی (ع) ناگزیر به جهاد در چند جبهه بودند یک : مبارزه با جهل مردم دو: مبارزه با توطئه‌های زمامداران و فرعون های زمان که با دو انگیزه با ایشان در ستیز بودند؛از یک سو حقد و کینه ای که نسبت به خاندان عترت داشتند و از سویی امامان شیعه را مهم‌ترین رقیب و خطرناک ترین مشکل برای حکومت غاصبانه خویش می دانستند به‌ویژه که در زمان امام هادی (ع) علویون قیام های مهم و چشم گیری کردند شاید به همین سبب بود که خلفای هم عصر ایشان به طور جدی سیاست نابودی شیعیان را در پیش گرفتند و طبعا آن حضرت هم با دستورات خویش به شیعیان طرح‌های خطرناک غاصبین را ناکام می گذاشتند.

فقط قسمتی فشارها و توطئه‌های خلفای عباسی را یادآور می‌شویم

متوکل امام هادی را دستگیر کرد و از مدینه به سامرا منتقل کرد تا به وسیله جاسوسان پیوسته آن بزرگوار تحت نظارت و مراقبت دردناک قرار داشت.

عیسی بن جعفر که از یاران امام هادی بود سیصد ضربه شلاق زده شد تا اینکه زیر ضربه های شلاق شهید شد. ابن بند را آنقدر با میله آهنی کتک زدند، که بدین ترتیب مظلومانه جان سپرد. در مورد این داستان ها و قتل‌عام سادات علوی تاریخ گزارش های دردناکی دارد.

اگر کسی در آن زمان از فضائل یا مناقب اهل بیت سخن می گفت و یا آیات قرآن را با احادیث محمد و آل محمد (ص) تفسیر و تأویل می کرد سرنوشتی جز خانه‌نشینی شکنجه و زندانی شدن نداشت.

زیارت سیدالشهدا و نجف از شعارهای مهم شیعیان است. دشمنان برای محو کامل شیعه زیارت امام حسین (ع) و امام علی (ع) را ممنوع کردند و کربلا را تخریب کردند؛ متوکل دستور داد تا زمین کربلا را صاف و در آن زراعت کنند تا آثار قبر کاملاً از بین برود.

متوکل به رغم حضور امام در منطقه عسکر که جایی شبیه به زندان بود دستور داد مدتی ایشان را زندانی کنند سپس دستور قتل ایشان را صادر کرد که اجرا نشد و خود متوکل به قتل رسید.

کسی حق نداشت با آنان داد و ستد و معاشرت و تماس داشته باشد و نیز به آنان کمک و مساعدتی انجام دهد، و حتی اگر کسی نسبت به ذریه پیامبر که در فقر و محرومیت مادی به سر می بردند اندک غذا و خوراکی می داد، جریمه می شد و مجازات می گردید،
بدین جهت وضع زندگی آنان آنقدر دستخوش تنگی و فشار قرار گرفت، که حتی زنان آنها لباس و پیراهن مناسبی برای نماز نداشتند که بتوانند به هنگام نماز، تمام بدن را بپوشانند لذا به طور نوبتی با یک لباس نماز می خواندند.

به هیچ‌یک از علویان هیچ‌گونه ملکی داده نشود یا اجازه اسب‌سواری یا حرکت از فسطاط به شهرهای دیگر اعطا نگردد.

به هیچ‌یک از علویان جواز بیش از یک برده داده نشود.

چنانچه دعوایی ما بین یک علوی و یک غیر علوی صورت گرفت، قاضی نخست به سخن غیر علوی گوش فرا دهد و پس از آن بدون گفت‌وگو با علوی آن را بپذیرد.

اگرچه موقعیت برای قیام امام دهم فراهم نبود، اما ایشان به منظور هدایت و بیدار ساختن امت در جهت مبارزه با حاکمان ظالم، اقداماتی انجام دادند که از این قرارند:

۱. به چالش کشیدن مشروعیت حکومت: امام با استفاده از هر فرصتی، مشروعیت حکومت عباسی را به چالش می‌کشید و مسلمانان را از هرگونه همکاری با آنان بر حذر می‌داشت. ایشان در پاسخ نامه محمد على بن عیسی که از كاركنان دولت عباسی بود و درباره همکاری با آنان پرسش کرده بود فرمود:

«آن مقدار از همکاری که به جبر و زور صورت گرفته اشکال ندارد و خداوند عذرپذیر است، ولى جز آن ناروا و ناپسند است».

۲. مبارزه با فقیهان دربارى: از جمله شگردهاى مردم‌فریبی خلفای عباسی بهره‌گیری از فقيهان دربارى برای جلب اعتماد مردم و تظاهر به اسلام‌گرایی بود.امام هادی (ع) به مبارزه با این هدف برخاست و با رویارويى با آنان، به گونه‏اى دیگر، مشروعیت حکومت را به چالش می‌کشید.

۳. ايجاد شبکه ارتباط مخفى- سازمان وکالت: پیش‌تر گذشت که امام با هدف آماده‌سازی مردم برای عصر غيبت «شبکه ارتباطى وکالت» را با گزینش وکلای خود در مناطق مختلف به راه انداخت.

از سوی دیگر، امام با ايجاد این شبکه مى‏توانست با مردم نواحى مختلف در ارتباط باشد، تا جمع‌آوری مالیاتهاى اسلامى، پاسخ‌گویی به مشكلات فقهى و عقيدتى مردم، و در نهايت كنترل و هدایت جامعه اسلامى امکان‌پذیر باشد. امام برای سازماندهی شبکه وکالت، سرزمين اسلامى را به چهار منطقه تقسيم كرد.

• ناحیه اول، بغداد، مدائن و کوفه؛
• ناحیه دوم، به مرکز بصره و اهواز؛
• ناحیه سوم، به مرکز قم و همدان؛
• ناحیه چهارم، به مرکز حجاز، يمن و مصر.

دستاوردهای عملى این سازمان هماهنگ، پس از تبعيد ایشان به سامرا بیشتر تجلی یافت، و با عدم امكان تماس مستقيم با امام، نقش سازنده این سازمان افزايش یافت.وکیلان امام هادی (ع) عبارت بودند از: ايوب بن نوح دراج النخعى، ابو على بن راشد، على بن جعفر، و ابراهيم بن محمد همدانى.

نامه‌های امام در نصب وکلا یا تذکرات به آنان در تاريخ ضبط شده است؛البته، فعالیت‌های امام در ابعاد دیگری از جمله تربیت شاگردان مبرز و انتقال معارف ناب شیعی مبارزه با نحله های انحرافی از جمله تصوف را نام برد که در حوصله این مختصر نمی گنجد.

یکی از مهم‌ترین تدابیر امام شبکه وکالت بود که مردم عادت به ارتباط غیرمستقیم با امام را پیدا کردند و این باعث آمادگی شیعیان برای هضم و درک زمان غیبت آخرین امام شیعیان شد لذا در زمان غیبت آن حضرت شیعه دچار انحطاط نشد.

۱. ارشاد شيخ مفيد
۲. مروج الذهب ج ۲
۳. ترجمه مقاتل الطالبین
۴. بحارالانوار ج ۵۰
۵. وسايل الشيعه، ج ۱۲