دعای صنمی قریش در کلام مرحوم محمداسماعیل خواجویی مازندرانی

مرحوم اسماعیل خواجویی در این تعلیقه، با استناد به دعای صنمی قریش، به تفسیر بیان جبت و طاغوت می‌پردازد که نشان از شهرت این دعا در زمان وی و اعتماد این عالم شیعی به این دعای شریف دارد.

محمداسماعیل خواجویی مازندرانی (۱۱۰۰–۱۱۷۳ق)، معروف به ملا اسماعیل خواجویی، فقیه، متکلم، حکیم، ریاضی‌دان و محدث بزرگ عصر افشاریه، یکی از بزرگ‌ترین دانشوران قرن دوازدهم هجری است. از حوادث عصر او فتنه افغان‌ها در ایران و به‌ویژه در اصفهان بود. ملا مهدی نراقی از شاگردان اوست.

ولادت و پیشینه: ملا اسماعیل خواجویی در سال ۱۱۰۰ قمری در مازندران به دنیا آمد. او به دلیل زندگی، تحصیل و تألیفاتش در اصفهان به «اصفهانی» مشهور شد. همچنین، پس از مهاجرت به محله «خواجو» در سال ۱۱۳۳ قمری، به «خواجویی» شهرت یافت. این محله پیش از صفویه به نام‌های «باغ کاردان» و «طرازآباد» شناخته می‌شد و بعدها به دلیل سکونت خواجه‌سرایان سلجوقی و صفوی، به «خواجو» معروف شد.

اساتید و شرایط زندگی: اطلاعات دقیقی از استادان او در دست نیست، اما احتمالاً نزد بهاءالدین محمد اصفهانی (فاضل هندی) و ملا محمد تنکابنی (فاضل سراب) تحصیل کرده است. اواسط زندگی خواجویی مصادف با حمله افغان‌ها و قحطی در اصفهان (۱۱۳۴–۱۱۳۷ قمری) بود که باعث ویرانی شهر و از بین رفتن بسیاری از دانشمندان و کتابخانه‌ها شد. خواجویی با تلاش‌های خود، حوزه علمی اصفهان را احیا کرد.

مهارت‌ها و آثار: خواجویی در فقه، اصول، کلام، فلسفه، ریاضیات، نجوم و ادبیات تبحر داشت و نقش مهمی در انتقال فلسفه صدرایی (حکمت متعالیه) به نسل‌های بعد ایفا کرد. از جمله آثار مهم او می‌توان به «مفتاح الفلاح»، «جامع الشتات»، «ابطال الزمان الموهوم»، «رسالة سهو النبی» و «حاشیه بر اربعین» اشاره کرد. برخی از شاگردان مشهور او عبارت‌اند از: ملا محمد مهدی نراقی، آقا محمد بیدآبادی، میرزا ابوالقاسم مدرس و ملا محراب گیلانی.

وفات: خواجویی در سال ۱۱۷۳ قمری درگذشت.

«مفتاح الفلاح فی عمل یوم و لیله»، اثر شیخ بهایی، کتابی درباره اعمال روز و شب در شش باب است. مصنف در لابه‌لای ابواب کتاب، بحث‌های دقیق علمی و روایی متعددی را مطرح کرده و به نفی و اثبات نظریه‌های گوناگون پرداخته است. از جمله درباره تسبیح حضرت زهرا(س) بحث مفصلی دارد. بحث‌هایی مانند آداب لباس پوشیدن، خوردن و آشامیدن، راه رفتن، شناختن زوال آفتاب و آداب مسواک را نیز در فصل‌های مختلف و در مناسبت‌های گوناگون مطرح کرده است.

شیخ بهایی در هر فصل از کتاب، پس از ذکر چند روایت و مطالب مختلف، به توضیح الفاظ روایات پرداخته و بعضی مطالب مبهم یا دشوار آن فصل را تبیین کرده است.

این کتاب مزین به تعلیقات علامه محمداسماعیل مازندرانی خواجویی (از اعلام قرن سیزدهم هجری) است.