مصداق گوساله‌پرستی در زمان امام حسن (ع)

مصداق عبادت گوساله در زمان امام حسن (ع): صلح امام حسن (ع) به فساد اعتقادی‌ای بازمی‌گردد که مسلمانان را فراگرفته بود؛ زیرا مسلمانان در ماجرای سقیفه، به‌جای انتخاب امامی عادل و عالم، به سوی امامی جاهل رفتند. این گرایش‌های باطل مردم، مصداقی از گوساله‌پرستی است.

گروه دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»، حامد صارم: هنگامی که به زندگی بشر می‌نگریم، می‌بینیم شخصیت‌های بزرگ اندک نیستند؛ افراد بسیاری برای ملت‌های خود به اسطوره تبدیل شده‌اند و در وصف آنان آن‌قدر اغراق شده است که از اسطوره فراتر رفته و به افسانه بدل شده‌اند.

این بار سخن از شخصیتی است که در اوج هستی ایستاده است؛ به‌گونه‌ای که مدیحه‌سرایان نمی‌توانند به کنه و نهایت وصف او برسند ـ چنان‌که در «زیارت جامعهٔ کبیره» آمده است ـ و خداوند در این جهان چیزی نیافریده است که با آن شخصیت بزرگ قابل مقایسه باشد ـ چنان‌که در «معانی الأخبار» آمده است. پس به‌راستی چگونه می‌توان به کامل‌ترین وصف او دست یافت یا او را با انسانی عادی مقایسه کرد، در حالی که او مجتبی است؟

خداوند او را برگزید و برای خود انتخاب کرد و قلبش را ظرف مشیت خویش قرار داد. روشن است که وقتی انسان عاقل با این مناقب به او می‌نگرد، عقلش جز به خضوع و اطاعت از او فرمان نمی‌دهد؛ زیرا ارادهٔ او ارادهٔ خداست: پس هر که او را اطاعت کند، خدا را اطاعت کرده است و هر که به او راضی باشد، از خدا راضی بوده است.

آیا می‌توان از این شخصیت بزرگ انتقاد کرد؛ شخصیتی که اگر همهٔ عقل‌ها گرد هم آیند، نمی‌توانند حتی یکی از جنبه‌های او را وصف کنند ـ چنان‌که در خطبهٔ امام رضا در مرو آمده است؟ آیا می‌توان پرسید چرا شمشیر به دست نگرفت، چرا صلح کرد، و چرا و چرا و چرا؟

بی‌تردید، در هر پرسشی که دربارهٔ این شخصیت مطرح می‌شود، نباید فراموش کنیم که خداوند او را برای هدایت آفریدگانش فرستاده است؛ ازاین‌رو باید خود را با رفتار او هماهنگ کنیم، نه اینکه از او بخواهیم با ما هماهنگ شود. اگر این نکته در نظر گرفته شود، جهت این پرسش‌ها تغییر خواهد کرد؛ آن‌گاه در سیرهٔ امام به دنبال هدایت خواهیم بود، نه نقد یا سرزنش. همچنین نباید شبهات مخالفان را بی‌پاسخ گذاشت.

رویدادهایی که در آغاز اسلام و در دوران زندگی امام حسن علیه‌السلام رخ داد، اهمیت فراوانی دارد؛ اما ما تنها به بخش بسیار کوچکی از آنها اشاره می‌کنیم، باشد که بتوانیم راه هدایت را روشن‌تر ببینیم.

یکی از مهم‌ترین رویدادها، صلح با کسی بود که بر زبان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله لعنت شده بود. این صلح تا امروز محل پرسش بوده و تحلیلگران درباره علت آن تحلیل‌های بسیاری ارائه کرده‌اند. آیا صلح، پذیرش شکست بود یا تلاشی برای تحمیل شکست بر دشمن؟ از متن‌های پیمان روشن می‌شود که امام حسن علیه‌السلام از موضع قدرت وارد صلح شد و شرط‌های آمده در سند صلح، ناتوانی و ترس دشمن را نشان می‌دهد.

امام حسن علیه‌السلام در خطبه خود اعلام کرد که علت پذیرش صلح، پیمان‌شکنی مردم در پیروی از امامی بود که اطاعتش واجب است؛ و نیز به فرجام ناگوار رها کردن امامی که خداوند سبحان او را منصوب کرده است، اشاره فرمود.

امام حسن علیه‌السلام فرمود: «به خدا سوگند، اگر مردم با من بیعت می‌کردند و از من فرمان می‌بردند و یاری‌ام می‌کردند، خداوند آسمان را با بارانش بر آنان می‌باراند و زمین برکاتش را بیرون می‌فرستاد و معاویه در خلافت طمع نمی‌کرد.»

و در همان حال، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمود: «هیچ امتی کار خود را به کسی که از آنان داناتر نیست واگذار نمی‌کند، مگر آنکه کار آن

امت به سراشیبی می‌رود تا به گوساله‌پرستی برسد.» بنی‌اسرائیل با آنکه می‌دانستند هارون جانشین موسی است، هارون را رها کردند و از گوساله پیروی نمودند. این امت نیز علی علیه‌السلام را رها کرد، با آنکه از رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله شنیده بودند که به علی علیه‌السلام فرمود: «نسبت تو به من، همچون نسبت هارون به موسی است؛ جز آنکه پس از من پیامبری نیست.»

امام در این خطبه به انحراف بزرگ در عقاید مردم اشاره کرد؛ و شاید این بیان بهترین پاسخ به این پرسش باشد که چرا مردم از یاری امام خود عقب‌نشینی کردند؟ چرا مردم کوفه، با آنکه از فسق و خیانت معاویه آگاه بودند، به سبب طمع‌های دنیوی خود او را یاری کردند؟

آری، بنا بر آنچه امام حسن مجتبی فرمود، این انحراف ریشه در عقاید مردم داشت؛ یعنی سپاهیان پیش از آنکه در دام زر و معادن معاویه بیفتند، در عقیده خود دچار فساد شده بودند و این فساد از سقیفه بنی‌ساعده سرچشمه می‌گرفت؛ جایی که امام برحق کنار گذاشته شد و به جای عالم، با جاهل بیعت شد.

شگفت نیست که کسی که محبت و پرستش گوساله در دلش جای گرفته است، برای یاری خدا و وصیّ خدا شتاب نکند. امام مجتبی بر پایه آیات قرآن، برخی از رازهای قرآنی را که سنّتی الهی‌اند برای ما روشن می‌سازد: هرگاه از پذیرش ولایت امام برحق سر باز زنیم، زیر ولایت گوساله و پرستش آن قرار خواهیم گرفت؛ همان‌گونه که امت موسی هنگامی که از پذیرش ولایت هارونِ منصوب از سوی خدا سر باز زد، سرانجام گوساله‌پرست شد.

امام حسن علیه‌السلام با علم امامت خویش می‌دانست که دشمنانش جنازه او را با نهایت اهانت مواجه خواهند کرد و می‌دانست که به پیکر پاکش تیراندازی می‌کنند تا کفنش پاره‌پاره شود ـ زیارت جامعه ائمه مؤمنین ـ؛ اما از رهگذر این تشییع و اهانت دشمنان، مصداق گوساله در این امت آشکار شد تا مرز میان راه هدایت و عبادت خدا، و راه گمراهی و عبادت گوساله، روشن باشد.

از آن‌جا که قرآن برای همه زمان‌ها نازل شده است، باید توجه داشته باشیم که حکومت عدلِ امام مهدی علیه‌السلام به دست کسانی که، چنان‌که قرآن آنان را توصیف می‌کند، گوساله‌پرست شده‌اند، تحقق نخواهد یافت. باید خود را برانگیزانیم که زندگی سیاسی، اجتماعی و دیگر شئون زندگی‌مان را زیر ولایت امام مهدی قرار دهیم؛ وگرنه در همان انحرافی خواهیم افتاد که قوم موسی در آن افتادند.