منکران امام زمان مانند ابلیس‌اند که از سجده بر آدم سرپیچی کرد

منکران امام غائبی که از دیدگان مستور است، مانند ابلیس هستند که در سجده بر آدم از حق تعالی سرپیچی کرد.

خداوند متعال می‌فرماید: «إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً»؛ من در زمین خلیفه قرار می‌دهم. وجود خلیفهٔ خداوند در زمین پیش از خلقت است و این نشان می‌دهد که وجود خلیفه و جانشین خداوند بر روی زمین از وجود خلائق بر روی زمین بسیار مهم‌تر است؛ چرا که وجود خلیفه و جانشین خدا حجت برای مخلوقات است. امام صادق علیه‌السلام در این‌باره فرمود: «الحُجَّةُ قَبْلَ الخَلْقِ وَمَعَ الخَلْقِ وَبَعْدَ الخَلْقِ»؛ حجت خداوند پیش از خلق است و همراه با خلق و پس از خلق؛ لذا وجود حجت پیش از به‌وجود آمدن انسان‌هاست. در غیر این صورت، انسان‌های فاسد و فاسق برای ظلم و جور خویش بر روی زمین معذور خواهند بود و خداوند که برای ایشان حجت قرار نداده بود، آنان را در معرض هلاکت و فساد قرار داده بود.

هنگامی که خداوند متعال آدم را بر روی زمین خلیفه قرار داد، اهل آسمان‌ها را به اطاعت از او امر نمود. ملائکه مأمور شدند بر آدم که خلیفة‌الله بود سجده کنند و تنها یک تن از جنیان از سجده بر آدم، حجت و خلیفهٔ خدا، امتناع ورزید؛ خداوند خواری، پستی و هلاکت را بر او فرود آورد، او را رسوا کرد و تا روز قیامت دچار لعنتش ساخت. از این مطلب، رتبه و مقام امام دانسته می‌شود و باید ملعون بودن و اوج خواری و ذلت مخالف امام را فهمید.

خداوند بر روی زمین خلیفه قرار داده است و جعل خداوند مقید به زمانی غیر از زمان دیگر نیست. این آیهٔ شریفه دلالت می‌کند مادامی که زمین وجود دارد، جعل خداوند بر جانشین خود بر روی زمین نیز وجود دارد؛ لذا هیچ‌گاه زمین خالی از حجت خدا نبوده، نیست و نخواهد بود؛ زیرا اگر لحظه‌ای زمین بدون امام باشد، زمین اهل خود را فرو می‌برد: «لَوْ بَقِيَتِ الْأَرْضُ بِغَيْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ» (۱). از این رو، همیشه بر روی زمین امامی که خلیفهٔ خداوند است وجود خواهد داشت.

خداوند متعال فرشتگان را دستور داد تا بر جانشین و حجت خویش بر روی زمین سجده کنند، به دلیل تعظیم آدم؛ در حالی که حقیقتی را از چشمان ایشان پنهان داشت. آن حقیقت این بود که خدای تعالی ارواح حجج الهی را در صلب آدم قرار داده بود. پس آن سجود برای خدای تعالی، عبودیت؛ و برای آدم، طاعت؛ و برای آنچه در صلب آدم قرار داشت، تعظیم و تکریم بود.

اما ابلیس به جهت حسد به آدم، از سجده به او خودداری کرد؛ زیرا خداوند ارواح حجج الهی را در صلب آدم قرار داده بود، نه در صلب او. به خاطر این حسد و خودداری کافر شد و به واسطهٔ نافرمانی از فرمان پروردگارش فاسق گردید و از جوار رحمتش مطرود و ملعون شد و رجیم نامیده شد. این همه به خاطر آن بود که منکر «غیبت» گردید و دلیلش در امتناع از سجده بر آدم این بود که گفت: «من از او بهترم، مرا از آتش آفریدی و وی را از خاک» (۲).

ابلیس آنچه را که از دیده‌اش نهان بود انکار کرد و آن را باور نکرد و در مقابل خدا به همان ظاهری که می‌دید احتجاج کرد. او فقط جسد آدم را می‌دید و منکر آن شد که آدم حامل انوار مقدس حجج الهی است. این در حالی بود که آدم به خاطر انواری که در صلب او نهاده بودند قبلهٔ ملائکه گشت؛ از این رو ابلیس نتوانست به غیب ایمان بیاورد.

ایمان‌آورندگان به امام غائبی که از دیدگان مستور است، چنان به او ایمان دارند که ظهور و غیبت برای ایشان تفاوتی نمی‌کند. آنان مانند فرشتگانی هستند که حق تعالی را در سجده بر آدم اطاعت کردند و همان‌گونه که ظاهر خلقت گِلیِ آدم مانع اطاعت فرشتگان نشد، ظاهر غیبت امام دوازدهم نیز مانع از آن نشد که ایمان داشته باشند او هست و مانند خورشید پشت ابر می‌تابد.

کسانی که به ظاهر امر استدلال می‌کنند و ندیدن آخرین حجت خداوند را دلیل بر عدم وجود او می‌گیرند و همواره می‌گویند: اگر هست، پس کجاست؟ اگر مهدی عجل‌الله‌فرجه بود، باید او را می‌دیدیم؛ حال که او را نمی‌بینیم، پس نمی‌توانیم به او اعتقاد پیدا کنیم؛ مانند ابلیس هستند که از سجده بر آدم سرپیچی کرد و «أَبَىٰ وَاسْتَكْبَرَ وَكَانَ مِنَ الْكَافِرِينَ».

برگرفته از کمال‌الدین صدوق، ج. ۱، ص. ۲۶

۱. الکافی، ج. ۱، ص. ۱۷۹، باب «أن الأرض لا تخلو من حجة ...»

۲. اعراف، آیهٔ ۱۲