بی‌شک عبدالعظیم حسنی برای امام زمانش سربازی فداکار بود

لطف بی‌کران خداوند شامل همه انسان‌ها می‌شود. الطاف خداوند به انسان‌ها قابل شمارش نیست. از جمله نعمت‌های بزرگ خداوند، قرار دادن اولیایی است که به واسطه ایشان انسان‌های گناه‌کار به خداوند تقرب پیدا می‌کنند.

خداوند متعال چهارده معصوم را در این امت باب «حطه» قرار داده است. «حطه» دری بود که بنی‌اسرائیل در آن وارد می‌شدند و به خاطر دخول در این باب همه گناهان ایشان بخشیده می‌شد و در این امت قصد و آهنگ کردن به سمت اهل‌بیت باعث بخشش و مغفرت گناهان می‌شود.

برکات اهل‌بیت علیهم‌السلام هیچ‌گاه از زمین منقطع نشده است. از آنجا که حیات و مرگ برای اهل‌بیت تفاوتی نمی‌کند، رفتن به سمت قبور ایشان نیز همان برکات رفتن به سمت اهل‌بیت را داراست. بقاع شریفه اهل‌بیت انواری است که زمینیان را به آسمان متصل می‌کند. موالات ایشان و زیارت این قبور عهدی است که بر گردن تمام شیعیان است و کسی که به زیارت این قبور می‌رود به زیارت خداوند رفته است.

لطف حضرت حق بی‌کران است. از لطف خداوند است که شعاع نور اهل‌بیت در همه‌جا ساطع است. یکی از شعاع‌های این انوار مقدس، وجود مقبره‌های امام‌زادگان بزرگوار است. هر امام‌زاده‌ای شعاعی از نور معصومین علیهم‌السلام است که زیارت ایشان از برکاتی برخوردار است. در روایات برای برخی از امام‌زادگان ثوابی ویژه قرار داده شده است.

درباره زیارت حضرت فاطمه معصومه در قم فرموده‌اند: «هرکس او را زیارت کند بهشت بر او واجب می‌شود.» درباره حضرت عبدالعظیم حسنی نیز فرموده‌اند که «زیارت قبر ایشان در شهر ری، ثواب زیارت اباعبدالله الحسین علیه‌السلام را دارد». حضرت عبدالعظیم جزو چهارده معصوم نیست، ولی وجود او شعاعی از نور کربلاست. حرم عبدالعظیم حسنی نعمتی بزرگ از جانب پروردگار بر ساکنان ری و اطراف و اکناف شهر ری است. شهر ری به واسطه حرم این بزرگوار به کربلا متصل شده است و شعاع نور کربلا از این مضجع شریف صادر می‌شود.

این وصف معصوم از حضرت عبدالعظیم حسنی، علاوه بر اینکه عظمت این بارگاه شریف را به شیعیان می‌شناساند، ترغیب و تشویق شیعیان به زیارت آن بارگاه نورانی نیز هست. گویی ائمه اطهار بسیار دوست داشتند که شیعیانشان به زیارت این بزرگوار بروند و از او کسب فیض کنند. از این جهت ثواب زیارت او را برای شیعیان ثواب زیارت کربلا قرار دادند تا رغبت در زیارت آن بزرگوار در قلوب شیعیانی که همیشه آرزوی زیارت سیدالشهدا را دارند، بیشتر و بیشتر شود.

بی‌شک ائمه اطهار که خلیفه خداوند هستند و افعال و اقوال ایشان الهی و سراسر حکمت است، به علت مقام و منزلتی که این بارگاه شریف و حضرت عبدالعظیم حسنی دارد، ثواب زیارت او را ثواب سیدالشهدا قرار داده‌اند. هرچند در روایت علت این امر مشخص نشده است، اما بی‌شک این مماثلت در ثواب زیارت، مقام والای حضرت عبدالعظیم را حکایت می‌کند. بی‌شک عبدالعظیم حسنی برای امام زمانش سربازی فداکار و ایثارگر بود؛ همان‌گونه که شهدای کربلا برای امام زمانشان یارانی باوفا و ازخودگذشته بودند.

همان‌گونه که سیدالشهدا در کربلا از اصحاب خود تمجید نمود، امام هادی علیه‌السلام نیز از این یار باوفای خویش ستایش نمود و خطاب به آن بزرگوار فرمود: «أنت ولینا حقاً» و مدالی پرافتخار بر گردن او انداخت و او را دوست واقعی خویش شمرد؛ مدالی که پرافتخارتر از آن در عالم هستی وجود نخواهد داشت.

آنگاه که امامی به شیعه خویش بفرماید «تو واقعاً دوستدار ما هستی»، یعنی آن شیعه به هدف خویش از خلقتش رسیده است؛ یعنی او توانسته است در تمام امتحانات الهی سربلند بیرون بیاید. این عبارت امام هادی علیه‌السلام یعنی اینکه قلب حضرت عبدالعظیم حسنی مالامال از محبت و علاقه به اهل‌بیت عصمت و طهارت بوده است و بالاتر اینکه اعضا و جوارح او نیز با قلبش هماهنگ بوده است. چه بسیار کسانی که ادعای دوستی اهل‌بیت را نموده‌اند، اما در مواقع حساس فقط قلب ایشان با اهل‌بیت همراه بوده است و اعمال ایشان مخالف امر امام زمانشان بوده است.

چه بسیار بوده‌اند کسانی که دوستی اهل‌بیت را ادعا کرده‌اند، اما این مهر ذلت بر پیشانی ایشان تا قیام قیامت و ابدالدهر خورده است که: «قلوبهم معک و سیوفهم علیک»؛ قلب‌هایشان با امام است و شمشیرهایشان بر علیه امام. این دو دسته از کسانی هستند که در طول تاریخ ادعای محبت اهل‌بیت را داشته‌اند. گروه اندکی از ایشان توانسته‌اند این افتخار بزرگ را نصیب خویش گردانند که امام زمانشان به ایشان بگوید: «أنت ولینا حقاً».

حال امروز این ماییم و ادعای محبت ما نسبت به امام زمان خویش. چه نیکوست که هر از چند گاهی که در شهر ری به امید ثواب زیارت سیدالشهدا، زائر حرم عبدالعظیم می‌شویم، زائر کسی که این مدال افتخار را کسب کرده است، آهسته از خود بپرسیم که آیا ما هم از طرف امام زمان خویش این مدال را دریافت خواهیم کرد؟

مرحوم نجاشی، این فهرست‌نگار شهیر شیعه که با کوششی بسیار فهرستی از مؤلفان و صاحبان کتاب در مذهب شیعه را جمع‌آوری کرده است، هرکسی را که تا قبل از او با تألیفاتش در فرهنگ شیعه تأثیرگذار بوده، فهرست کرده است. ضمن معرفی کتاب «خطب امیرالمؤمنین» که توسط عبدالعظیم حسنی تألیف شده است، در مدخل ۶۵۳ او را این‌گونه ترجمه می‌کند: «عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن ابی‌طالب علیهم‌السلام، ابوالقاسم. او در حالی که از دست سلطان زمان خویش فرار کرده بود به شهر ری وارد شد. در سرداب خانه یکی از رجال شیعه زندگی می‌کرد؛ در آن سرداب در حالی که مخفیانه زندگی می‌کرد، به عبادت کردن مشغول شد. روزها را روزه می‌گرفت و شب‌ها را به قیام و تهجد می‌پرداخت. مخفیانه خارج می‌شد و قبری را که اکنون مقابل قبر شریف خود اوست زیارت می‌کرد. گفته می‌شد آن قبر از فرزندان موسی بن جعفر علیهماالسلام است. پیوسته در آن سرداب عبادت می‌کرد تا اینکه خبر بودن او در آن سرداب به شیعیان یکی پس از دیگری رسید تا اینکه اکثر ایشان او را شناختند.»

یکی از شیعیان، رسول‌الله صلی‌الله‌علیه‌وآله را در خواب می‌بیند. پیامبر در خواب به آن شخص می‌گوید: «مردی از فرزندان من از محله شیعیان حمل می‌شود و در این محل در نزدیکی درخت سیب دفن می‌شود، در باغ عبدالجبار بن عبدالوهاب» و در خواب پیامبر اشاره می‌کند به مکانی که او دفن می‌شود. آن مرد بعد از بیداری برای خریدن آن درخت و آن مکان از مالک آن باغ می‌رود؛ مالک از او می‌پرسد چرا این درخت و این مکان مشخص را می‌خواهی بخری؟ او در جواب خواب خود را شرح می‌دهد. صاحب درخت نیز خواب خود را که مانند خواب آن مرد بود بازگو می‌کند و به این ترتیب آن درخت و آن مکانی که رسول‌الله نشان داده بود و تمامی باغ، برای آن مردی که قرار بود از دنیا برود وقف می‌شود تا اینکه حضرت عبدالعظیم به مرضی مبتلا می‌شود و از دنیا می‌رود. هنگامی که لباس‌های او را برای غسل دادن درمی‌آوردند، جریده‌ای یافتند که در آن نسب او را نوشته بود: «أنا أبو القاسم عبدالعظیم بن عبدالله بن علی بن الحسن بن زید بن الحسن بن علی بن أبی‌طالب علیهم‌السلام».

حضرت عبدالعظیم از محدثین پرکار شیعه بود. او توسط خلفای جور عباسی همیشه تحت تعقیب بود. از او روایات بسیاری به‌جا مانده است. روایات او از تنوع بالایی برخوردار است و در علوم مختلف تفسیر، فقه، اخلاق، کلام، مهدویت و... است. بی‌شک حیات شیعه گره خورده با روایات ائمه طاهرین است. هرگاه شیعه یا جامعه شیعه از روایات دور شود، مانند دور شدن ماهی از آب است و هر مقدار دوری از روایات بیشتر باشد، مرگ فرهنگ شیعی مسلم‌تر است.

عبدالعظیم حسنی از جمله کسانی است که با مجاهدت‌های بسیار توانست احادیث زیادی را حفظ کند تا امروز تراث حدیثی شیعه از غنا و تنوع بالایی برخوردار باشد. آنچه وظیفه عبدالعظیم حسنی به عنوان یک محدث بود، حفظ آثار صادقین علیهم‌السلام بود و ایشان و دیگر محدثین پرتلاش شیعه با ایثار و مجاهدت‌های علمی مجموعه‌ای سترگ از احادیث نورانی اهل‌بیت را با دقت بسیار بالایی به ما رساندند؛ اما امروز وظیفه شیعیان است که نگذارند این احادیث مندرس شوند و کتاب‌های حدیثی در گوشه‌های کتابخانه‌ها نصیبشان فقط گرد و غبار باشد.

بی‌شک وظیفه هر شیعه‌ای خواندن احادیث و نشر این کلمات نورانی است؛ همیشه باید این روایت را در کتاب کافی شریف به یاد داشته باشیم: «کسی که حدیث ما را روایت می‌کند و به وسیله حدیث قلوب شیعیان را محکم می‌کند، از هزار عابد افضل است.»

نمی‌توان ادعای فرهنگ شیعه کرد و از روایات شیعه دور ماند. هیچ‌گاه جامعه شیعی بر اساس تعالیم اهل‌بیت شکل نمی‌گیرد، مگر اینکه در تمام اقشار جامعه احادیث اهل‌بیت منتشر باشد. ساختن فرهنگ و پیروزی در مقابل تهاجمات فرهنگی و بیرون رفتن از چالش‌های فرهنگی خیالی بیش نیست، مگر اینکه جامعه سیراب از احادیث نورانی اهل‌بیت شود.

به‌راستی چگونه می‌توان امر به معروف کرد، در حالی که معروف، که همان سنت پیامبر و سنت اهل‌بیت باشد، در جامعه ما منزوی و ناشناخته است؟ چگونه می‌توان مد و لباس‌هایی با مدل‌های مبتنی بر فرهنگ بیگانه را در جامعه نداشت، در حالی که فرهنگ ما را روایات اهل‌بیت نمی‌سازد؟ رسانه‌های مختلفی فرهنگ جامعه را می‌سازند که دورترین‌ها نسبت به اهل‌بیت هستند؛ اگر این رسانه‌ها دشمن اهل‌بیت نباشند. هیچ‌گاه نمی‌توان در جامعه‌ای اسلامی حجاب را نهادینه کرد، مگر اینکه ابتدا آبشخور تفکر افراد جامعه کتاب‌های ناب و بدون التقاط شیعی باشد؛ کتاب‌های نابی که آرای شخصی و آرای غیرحدیثی در آن وارد نشده باشد و...

آری، حرم عبدالعظیم حسنی شعاعی از حرم نورانی حضرت سیدالشهدا است؛ اما ای‌کاش با تأمل در روایات ائمه طاهرین، خویش را در معرض این نور قدسی و فیض الهی قرار دهیم؛ نوری که برای فرهنگ جامعه امروز ما به منزله آب حیات است. اگر خورشید بتابد و کسی در سایه بایستد و از فیض خورشید محروم بماند، خورشید عالم‌تاب مقصر نخواهد بود.