چه کسی بر بدن حضرت معصومه (س) نماز خواند؟

عده‌ای از اهل ری بر امام صادق (ع) وارد شدند و عرضه داشتند: ما اهل ری هستیم. امام فرمود: «مرحبا بإخواننا من أهل قم»؛ آفرین بر برادران ما از اهل قم. شیعیان تأکید کردند که از اهل ری هستند؛ امام در پاسخ فرمود: «مرحبا بإخواننا من أهل قم». چند بار تأکید کردند که از اهل ری هستند و باز هم امام همین پاسخ را تکرار کردند. سپس حضرت فرمود: «به‌درستی که برای خدا حرمی است و آن مکه است، و برای رسول خدا حرمی است و آن مدینه است، و برای امیرالمؤمنین حرمی است و آن کوفه است، و به‌درستی که برای ما حرمی است و آن شهر قم است و در آینده بانویی از خانواده ما که او را فاطمه نامیده‌اند در آن دفن خواهد شد؛ پس هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب خواهد شد». راوی می‌گوید این روایت پیش از ولادت حضرت موسی بن جعفر (ع)، پدر فاطمه معصومه، از امام صادق (ع) بیان شد.

شهر قم از جهات مختلفی دارای اهمیت است. توجه دادن امام صادق (ع) به شهر قم خود دلیلی برای این مدعاست. همان‌گونه که در این روایت شریف گذشت، یکی از جهات مهم شرافت شهر قم، حضور بانویی مکرمه از خاندان عصمت و طهارت در این شهر است.

ساکن بودن حضرت معصومه (س) در شهر قم موجب برکات معنوی عظیمی برای این شهر است؛ آن‌چنان که در کلام نورانی امام صادق (ع)، شهر قم با مکه، مدینه و نجف قیاس شده است. همان‌گونه که برکات و نعمت‌های معنوی خداوند متعال در شهر مکه و مدینه نازل می‌شود، این برکات نیز بر شهر قم تنزل می‌یابد.

امام صادق (ع) به یمن وجود رسول مکرم اسلام در مدینه، آن شهر را حرم پیامبر خواندند و قم را به واسطه حضور بانویی مکرمه، حرم اهل‌بیت خطاب فرمودند. هرچند این مقام و شأن بزرگی را برای حضرت معصومه (س) بیان می‌دارد، نباید آن را برای آن بانوی گرامی بعید شمرد؛ زیرا نظیر آن را درباره دیگر فرزندان اهل‌بیت می‌توان یافت؛ مانند حضرت عبدالعظیم حسنی که امام هادی (ع) درباره ایشان فرموده‌اند: «زیارت ایشان ثواب زیارت امام حسین (ع) را دارد».

ارزش و عظمت حضرت معصومه (س) به حدی است که کویر قم را به وادی مقدس تبدیل کرده است و زیارت ایشان موجب بهشتی شدن زائران آن بانوی مکرمه می‌شود.

بیان امام صادق (ع) درباره زیارت آن حضرت بسیار حائز اهمیت است. ایشان در ادامه این حدیث می‌فرماید که بهشت بر زائر حضرت فاطمه معصومه واجب می‌شود. این مضمون از دیگر ائمه معصومین نیز به گونه‌های دیگری نقل شده است. امام رضا (ع) درباره ایشان می‌فرماید: «من زارها عارفاً بحقها فله الجنة»؛ هر کس او را در حالی که عارف به حق اوست زیارت کند، بهشت برای اوست.

خداوند متعال خالق عالم هستی است و همه مخلوقات را ایجاد کرده است. هیچ بشری و هیچ قانونی نمی‌تواند «وجوبی» را برای خداوند لازم کند. خداوند محکوم به هیچ قانونی نیست که چیزی بر او واجب باشد؛ اما در این روایت می‌فرماید هر کس حضرت معصومه را زیارت کند، بهشت بر او واجب می‌شود. آیا بر خداوند واجب می‌شود که زائر حضرت معصومه را به بهشت ببرد؟

چگونه بر خداوند، که مالک مطلق روز قیامت است، واجب باشد که زائر حضرت معصومه (س) را داخل بهشت کند؟ آری، هیچ‌کس نمی‌تواند چیزی را بر خداوند متعال واجب کند، مگر آن‌که خداوند رحمت را بر خویشتن واجب ساخته و فرموده است: «کتب علی نفسه الرحمة»؛ او خدایی است که رحمت را بر خود واجب ساخته است.

از این رو آنچه به اراده حضرت حق بر خداوند واجب گشته، رحمت است و غیر از رحمت چیزی بر خداوند واجب نیست. پس اگر امام صادق (ع) خبر می‌دهد که بهشت بر زائر حضرت فاطمه معصومه واجب می‌شود، یعنی مضجع شریف و نورانی آن بانوی مکرمه محل نزول رحمت الهی است و زائر ایشان مستحق آن است که مشمول رحمت الهی شود. بنابراین قم، بارگاه ملکوتی آن کریمه اهل‌بیت، محل رحمت پروردگار است و آن بانوی مکرمه و پدران طاهرینش مظاهر رحمت الهی بر روی زمین هستند.

خداوند متعال یکی از خوان‌های رحمت خویش را در مکه قرار داده، دیگری را در مدینه و نجف؛ و در قم نیز، که درباره آن فرموده‌اند «حرم ما اهل‌بیت»، دریای رحمت الهی جاری است. هر کس در این دنیا خود را به قم برساند و افتخار زیارت حضرت معصومه (س) را بیابد، خویشتن را وارد دریای رحمت الهی کرده است و این رحمت الهی بهشت را بر او واجب می‌کند.

ناممکن است انسانی با بار سنگین گناهان و تمرد و عصیان پروردگار خویش وارد بهشت شود؛ زیرا بهشت منزلگاه پاکان است. اگر گناهکاری هم وارد بهشت شود، ناگزیر باید پیش از ورود به آن جایگاه قدسی، که مسکن و منزل انبیا و اصفیای الهی است، پاک شود. برخی در قیامت به شفاعت اهل‌بیت پاک می‌شوند و برخی با عذاب‌ها و سختی‌های سکرات موت و روز حشر گناهانشان فرو می‌ریزد؛ اما زائر کریمه اهل‌بیت، فاطمه معصومه (س)، با زیارت آن بانوی مجلله بهشت بر او واجب می‌شود. چگونه ممکن است بهشت بر کسی واجب باشد و او گناهکار باشد؟ از این رو باید گفت زائر فاطمه معصومه (س) به برکت زیارت آن بانوی بهشتی از گناهان پاک خواهد شد و آنگاه بهشت بر او واجب می‌شود.

مقام و منزلت رفیع فاطمه معصومه (س) ارثی است که ایشان از مادر خویش، فاطمه زهرا (س)، برده است. همان‌گونه که امام صادق (ع) درباره مادر حضرت معصومه (س) و مادر خویش، حضرت صدیقه شهیده، فرمودند که فاطمه را از آن جهت فاطمه نامیدند که شیعیانش از آتش جهنم دور خواهند بود، درباره حضرت معصومه نیز فرمودند: «من زارها وجب له الجنة»؛ هر کس او را زیارت کند، بهشت بر او واجب می‌شود.

آری، آن بانوی مکرمه همان‌گونه که در فضل و فضیلت، شرف و کرامت، پاکی و عصمت از مادر خویش، حضرت صدیقه شهیده (س)، ارث برده است، در شجاعت و فریاد زدن مظلومیت مظلومی که در سقیفه به فراموشی سپرده شد نیز از مادر خویش ارث برده است.

حضرت صدیقه شهیده در زمانی که ظلمت مدینه را فرا گرفته بود، مردم به قهقرا رفته بودند و دست هارون زمان را بسته بودند، جان خویش و فرزند شش‌ماهه خود را فدای دفاع از غدیر کرد؛ غدیری که پیامش اتمام بت‌پرستی بود و هر کس بدون عهد و پیمان غدیر دنیا را ترک می‌کرد، با مرگ جاهلیت و نفاق از این دنیا وداع می‌کرد.

فریاد او پایه‌های بت‌تراشان سقیفه‌تبار را به لرزه درآورد و مکر ایشان را برای کسانی که دنبال حق و حقیقت بودند برملا ساخت و فرمود: «أنسیتم قول رسول الله یوم غدیر خم: من کنت مولاه فعلی مولاه، وقوله صلى الله علیه وآله وسلم: أنت مني بمنزلة هارون من موسى»؛ آیا سخن پیامبر را در غدیر خم فراموش کرده‌اید که فرمود: هر کس من مولای او هستم، علی نیز مولای اوست؟ آیا فراموش کرده‌اید که پیامبر به علی (ع) فرمود: «تو نسبت به من مانند هارون نسبت به موسی هستی»؟

سال‌ها بعد، این فاطمه معصومه (س) بود که در فضای خفقان عباسیان و حکومت سفاک هارون و مأمون، فریاد مظلومانه مادر شهید خویش را فریاد زد و احتجاج فاطمه زهرا (س) را برای مردمان زمان خویش حکایت کرد.

هارون، افزون بر به شهادت رساندن حضرت موسی بن جعفر (ع)، بسیاری از شیعیان و محبان اهل‌بیت و ساداتی را که منتسب به این خاندان بودند، تنها به جرم آن‌که جدشان امیرالمؤمنین علی (ع) بود، به شهادت رساند. مأمون نیز دست‌کمی از هارون نداشت، جز آن‌که تزویر و جنایات مأمون از هارون زیرکانه‌تر بود.

این روایت را فواطم بنی‌هاشم یکی پس از دیگری نقل کرده‌اند؛ هم راوی این روایت فاطمه نام دارد و هم مروی‌عنه آن فاطمه نام دارد: فاطمه دختر موسی بن جعفر، از فاطمه دختر امام صادق، و او از فاطمه دختر امام باقر، و او از فاطمه دختر امام سجاد، و او از فاطمه دختر امام حسین، و او نیز از ام‌کلثوم، از فاطمه زهرا، صدیقه شهیده (س)، این روایت را نقل کرده‌اند. سند منحصربه‌فرد این روایت باعث شده است که برخی از محدثان اهل عامه نیز آن را نقل کنند و به این ترتیب، این روایت حقانیت امیرالمؤمنین علی (ع) را به گوش همه مسلمانان برساند.

ایشان برای دیدار برادر خویش، حضرت علی بن موسی الرضا (ع)، به سمت طوس بار سفر بستند؛ اما در میان راه مورد هجوم دژخیمان مأمون قرار گرفتند، از ادامه سفر بازماندند و مسیر حرکت خویش را به سمت قم تغییر دادند.

حضرت معصومه هفده روز در قم زندگی کرد و پس از این مدت کوتاه دنیا را وداع گفت. پس از تغسیل و تکفین ایشان و نماز خواندن موسی بن خزرج، بدن مطهر حضرت معصومه را در محلی به نام بابلان، که از املاک موسی بن خزرج بود، دفن کردند و بر سر تربت او از بوریا سایه‌بانی ساختند؛ تا زمانی که زینب، دختر محمد بن علی الرضا (ع)، گنبدی بر مزار آن بانوی مکرمه ساخت.

هنگام دفن آن بانوی مکرمه، مردم قم با یکدیگر اختلاف کردند که چه کسی سزاوار است بدن مطهر فاطمه را درون قبر بگذارد. همه اتفاق کردند خادمی بسیار پیر به نام قادر را احضار کنند تا این کار را انجام دهد و به دنبال او فرستادند. در این میان، از سمت بیابان دو سوار که صورت خویش را بسته بودند به سوی مردم آمدند. وقتی به پیکر فاطمه معصومه نزدیک شدند، از اسب پیاده شدند، بر او نماز خواندند و بدن فاطمه را دفن کردند؛ سپس از گور بیرون آمدند و سوار بر اسب رفتند. کسی نفهمید آن دو سوار چه کسانی بودند.